Đã bước qua tuổi "thất thập" và rời xa những bận rộn thường nhật, nhà nhiếp ảnh Nguyễn Hữu Bảo vẫn giữ cho mình tâm thế tĩnh tại trước dòng chảy xô bồ của thời đại số. Với ông, nhiếp ảnh không phải là cuộc dạo chơi của cái đẹp phù phiếm, mà là sứ mệnh đóng băng thời gian, để mỗi khoảnh khắc ngưng đọng trở thành một giai điệu lịch sử vang vọng mãi về sau.
Cuộc đối thoại của gam màu đen trắng
Nguyễn Hữu Bảo sinh năm 1952, tại số 48 Hàng Đào (nay là phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), ông mang trong mình cái chất "kẻ chợ" thâm trầm và tinh tế. Dù gia đình có truyền thống điện ảnh với các anh trai đều là những nhà quay phim lão luyện, nhưng con đường đến với hình ảnh của ông lại bắt đầu từ hội họa. Từ nhỏ, việc được theo học lớp vẽ bài bản đã hun đúc trong ông tư duy về bố cục, đường nét và ánh sáng. Chính nền tảng hội họa ấy đã giúp ông, dù là kẻ "tay ngang" cầm máy, vẫn tạo ra những khung hình có kết cấu chặt chẽ và chiều sâu thẩm mỹ riêng biệt.
Cơ duyên cầm máy của ông đến vào một thời điểm lịch sử đặc biệt. Năm 1973, khi gia đình chuẩn bị đón người em họ là tù binh được trao trả sau Hiệp định Paris. Chỉ học chụp ảnh cấp tốc trong một ngày để ghi lại khoảnh khắc đoàn tụ, ông không ngờ rằng 25 bức ảnh đầu đời ấy lại trở thành những tư liệu lịch sử vô giá. Với khởi đầu đầy cảm xúc đó, suốt hơn 40 năm qua, ông đến với nhiếp ảnh bằng một tâm thế nhẹ tênh: "Đi chơi".
Ông Bảo thường nói vui rằng mình là người “vị kỷ”. Với ông, việc chụp ảnh trước hết là để dành cho chính mình, nhằm thỏa mãn nhu cầu hưởng thụ đời sống và những rung động cảm xúc cá nhân, chứ không để phục vụ ai khác, càng không phải để mưu sinh hay chiều theo thị hiếu công chúng.
 |
| Nhà nhiếp ảnh Nguyễn Hữu Bảo vẫn miệt mài bên những bức hình đen trắng |
Ông từng chia sẻ: “Tôi chỉ chụp ảnh cho chính mình để thỏa mãn nhu cầu cảm xúc cá nhân. Nhiếp ảnh trước hết phải là sự thật. Tôi ghi lại những khoảnh khắc trần trụi của đời sống, hoàn toàn không sắp đặt. Cuộc đời vốn là một vở kịch không cần đạo diễn, còn tôi chỉ là người may mắn kịp ghi lại những gì đang diễn ra”.
Những bức ảnh phố xá, con người qua ống kính của ông chính là những mảnh ghép tạo nên bức chân dung tinh thần của chính tác giả: lặng lẽ, sâu sắc và đầy trăn trở. Giữa một thế giới ngập tràn màu sắc rực rỡ, Nguyễn Hữu Bảo vẫn chung thủy với ảnh đen trắng. Ông cho rằng màu sắc của cuộc sống hiện đại dễ dẫn dụ người xem đi vào lối mòn của sự đẹp đẽ hào nhoáng bên ngoài mà bỏ quên chiều sâu.
 |
| Cầu treo miền núi (2007). Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo |
Ngược lại, hai màu đen trắng có sức gợi ghê gớm đối với trí tưởng tượng. Nó tước bỏ những nhiễu loạn thị giác, buộc người ta phải tập trung vào cốt lõi của sự vật, vào ánh mắt, nếp nhăn và cái hồn của bối cảnh. Đó là cách ông đối thoại với người xem, một cuộc đối thoại bằng sự im lặng của những gam màu tối giản.
“Hà Nội dấu yêu”
Mặc dù xuất phát điểm là “chụp cho mình”, nhưng nghịch lý đầy tính nhân văn trong ảnh của Nguyễn Hữu Bảo là: Khi người nghệ sĩ trung thực tận cùng với cảm xúc cá nhân, tác phẩm của họ lại trở thành tấm gương phản chiếu trung thực nhất của thời đại.
 |
| Phủ Tây Hồ, một ngày của năm 2000. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo |
Ngắm nhìn những bức ảnh của Nguyễn Hữu Bảo, người xem không khỏi rưng rưng như chạm tay vào những vết hằn của thời gian. Trong những khung hình ấy, Hà Nội hiện lên vừa thân quen, vừa day dứt. Đó có thể là không gian tĩnh mịch, u hoài của Phủ Tây Hồ một ngày năm 2000 hay đó là phố Hàng Đào rêu phong với những nhà gạch mái ngói… Đó là cái đẹp của đời sống cần lao, của những phận người nhỏ bé đang mưu sinh. Những bức ảnh không biết nói, nhưng lại vang lên "giai điệu" của tiếng tàu điện leng keng thuở nào, tiếng rao đêm lạc lõng, hay tiếng thở dài của một thời bao cấp gian khó.
 |
| Phố Hàng Đào (năm 1979). Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo |
Quan điểm về lịch sử và sự tiếp biến văn hóa của ông cũng vô cùng sắc sảo. Ông không chấp nhận sự hoài cổ đơn thuần, sáo rỗng. Với ông, một bức ảnh có giá trị phải thể hiện được sự vận động của đời sống. Chính cái nhìn biện chứng này đã biến kho tàng ảnh của Nguyễn Hữu Bảo thành những tư liệu vô giá. Ông ý thức rõ ràng rằng, cái đẹp của nhiếp ảnh không chỉ nằm ở bố cục, đường nét, mà quan trọng hơn là tính tư liệu - thứ sẽ còn lại khi thời gian xóa nhòa mọi ký ức.
Ông nhấn mạnh: “Giá trị lớn nhất của nhiếp ảnh nằm ở tính tư liệu. Ảnh chỉ là một khoảnh khắc, nhưng bên trong đó chứa đựng cả một câu chuyện của thời cuộc. Tôi chụp hôm nay để 50, 100 năm sau, đó sẽ là bằng chứng cho thấy cha ông chúng ta đã sống, đã yêu và gìn giữ mảnh đất này như thế nào. Những bức ảnh sẽ là bài học tư liệu, lịch sử bằng hình ảnh không thể chối cãi”.
 |
| Tàu điện ở Hồ Gươm (năm 1978). Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo |
Hà Nội rồi sẽ còn thay da đổi thịt, những chuyến tàu điện hay tiếng rao đêm có thể vĩnh viễn lùi vào dĩ vãng, nhưng qua ống kính của Nguyễn Hữu Bảo, chúng đã được trao cho một đời sống vĩnh cửu. Ông không chỉ là một nhiếp ảnh gia bấm máy bắt lấy khoảnh khắc, mà là một người chép sử tận tụy bằng ánh sáng và bóng tối.
Ở tuổi thất thập, Nguyễn Hữu Bảo vẫn lặng lẽ quan sát cuộc đời với đôi mắt tinh tường và trái tim nhạy cảm, để tiếp tục những cuộc đối thoại không lời giữa quá khứ và hiện tại. Ông tâm niệm, cái đẹp chân thực thì không bao giờ cũ, và ký ức được lưu giữ bằng tâm hồn thì sẽ sống mãi với thời gian.
Hồng Minh
BESTFACE RECORDS
🏆 Bảng xếp hạng BESTFACE RECORDS độc quyền GHI NHẬN và XẾP HẠNG THÀNH TÍCH CÁ NHÂN.
