Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Vườn quốc gia Cúc Phương đang từng bước ứng dụng công nghệ vào công tác bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái.
Từ bản đồ giấy đến những dữ liệu số
SMART (Spatial Monitoring and Reporting Tool) là công cụ quản lý dữ liệu và báo cáo tuần tra được xây dựng nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và giám sát đa dạng sinh học tại các vườn quốc gia, khu bảo tồn. Tại dự án hỗ trợ kỹ thuật “Quản lý rừng bền vững và Bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam” giai đoạn 2021 - 2025, dưới sự hỗ trợ của Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), Vườn quốc gia Cúc Phương đã ứng dụng phần mềm SMART như một công cụ quản lý, giám sát việc thực thi nhiệm vụ và hoạt động tuần tra thực địa của lực lượng bảo vệ rừng.
Theo ông Đỗ Tiến Dũng, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm cơ động Vườn quốc gia Cúc Phương, việc ứng dụng SMART đã giúp thay đổi đáng kể cách thức quản lý và giám sát hoạt động tuần tra bảo vệ rừng. “Ngày xưa anh em đi tuần tra chủ yếu dựa vào bản đồ giấy, kinh nghiệm đi rừng và khả năng định hướng của từng người. Bây giờ có SMART thì các tuyến tuần tra đã được số hóa, mình có thể theo dõi được lộ trình, vị trí và kết quả tuần tra trên hệ thống”, ông Dũng cho biết.
 |
| Nhờ sự hỗ trợ của SMART, lực lượng kiểm lâm có thể theo dõi và quản lý dữ liệu tuần tra hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác bảo vệ rừng (Ảnh: Phùng Kha) |
Không chỉ hỗ trợ lực lượng kiểm lâm trong quá trình làm nhiệm vụ, phần mềm SMART còn giúp chuẩn hóa và lưu trữ toàn bộ dữ liệu thu thập từ thực địa. Những thông tin này tạo thành cơ sở dữ liệu phục vụ việc theo dõi diễn biến tài nguyên rừng, đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học và xây dựng các phương án quản lý phù hợp.
Theo ông Dũng, việc số hóa dữ liệu giúp giảm đáng kể khối lượng công việc, đồng thời tạo điều kiện để các đơn vị quản lý dễ dàng tra cứu, phân tích thông tin theo từng khu vực và từng giai đoạn. Từ những ghi chép rời rạc trên giấy, dữ liệu về rừng giờ đây được lưu trữ và cập nhật liên tục, góp phần phát triển công tác bảo vệ rừng theo hướng chủ động, chính xác và hiệu quả hơn.
Khi chuyện rừng được kể nhờ công nghệ
Song song với hoạt động bảo tồn, Cúc Phương cũng đang từng bước ứng dụng công nghệ vào lĩnh vực truyền thông và du lịch. Hiện nay, hệ thống bán vé trực tuyến đã được triển khai, giúp du khách thuận tiện hơn trong việc lên kế hoạch trải nghiệm. Nhiều điểm tham quan và sản phẩm du lịch cũng được tích hợp mã QR, hỗ trợ công chúng dễ dàng thông tin trong quá trình khám phá thiên nhiên.
 |
| Giao diện website Vườn quốc gia Cúc Phương được xây dựng theo hướng thân thiện với người dùng, giúp du khách dễ dàng tiếp cận thông tin và đặt vé trực tuyến (Ảnh: Phùng Kha) |
Bên cạnh đó, các nền tảng số đang trở thành kênh kết nối hiệu quả giữa Cúc Phương và công chúng. Những video về động vật hoang dã, các hoạt động cứu hộ hay cuộc sống thường ngày của lực lượng kiểm lâm liên tục thu hút sự quan tâm của người xem trên mạng xã hội.
Theo chú Phạm Phú Cường, cán bộ Trung tâm Giáo dục môi trường của Vườn quốc gia Cúc Phương, các công cụ trí tuệ nhân tạo hiện được sử dụng như một nguồn tham khảo hỗ trợ quá trình xây dựng nội dung và phát triển ý tưởng truyền thông. “Chúng tôi thường sử dụng các công cụ AI như ChatGPT hay Gemini trong việc lên ý tưởng, nội dung. Các công cụ này giúp người sử dụng duy trì mạch suy nghĩ khi đang làm việc nhưng phải tạm dừng để xử lý những công việc phát sinh đột xuất, từ đó dễ dàng quay lại và tiếp tục triển khai nội dung hơn”, chú Cường chia sẻ.
Tuy nhiên, theo chú Cường, AI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người sử dụng có định hướng rõ ràng và chủ động trong quá trình sáng tạo nội dung. Công nghệ có thể hỗ trợ lên ý tưởng, xử lý hình ảnh hay sản xuất nội dung, nhưng không thể thay thế những trải nghiệm thực tế tại hiện trường.
 |
| Việc ứng dụng AI và các công cụ số đã góp phần tạo nên các sản phẩm truyền thông trực quan, sinh động và giàu tính tương tác |
Bên cạnh AI, nhiều thiết bị như flycam, máy quay và các công cụ sản xuất nội dung số cũng được sử dụng trong hoạt động truyền thông tại Cúc Phương. Tuy vậy, hình ảnh về động vật hoang dã, công tác cứu hộ hay cuộc sống thường ngày của lực lượng kiểm lâm vẫn được tạo nên từ quá trình quan sát và ghi nhận trực tiếp của những người gắn bó với khu rừng. Chính sự kết hợp giữa công nghệ và trải nghiệm thực địa đã góp phần đưa các câu chuyện về thiên nhiên đến gần hơn với công chúng.
Khi chuyển đổi số trở thành xu thế tất yếu, việc ứng dụng công nghệ đang mở ra nhiều cơ hội mới cho công tác bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái tại Cúc Phương. Từ dữ liệu tuần tra được cập nhật theo thời gian thực đến các hoạt động truyền thông trên nền tảng số, công nghệ đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và lan tỏa các giá trị của thiên nhiên tới cộng đồng.
Phương Hà