Mỗi ngày, hơn 500 giờ nội dung được tải lên YouTube - nền tảng video lớn nhất thế giới với hơn 2,7 tỷ người dùng hoạt động hàng tháng. Trong biển nội dung khổng lồ đó, một dòng chảy nhỏ nhưng bền bỉ đang âm thầm định hình cách thế giới nhìn nhận về Việt Nam: những video do chính người nước ngoài đang sống tại Việt Nam thực hiện, những thước phim được kể bằng cảm xúc thật, và lan truyền đến hàng triệu khán giả không phân biệt biên giới.
Những YouTuber nước ngoài đang sống và làm việc tại Việt Nam chính là những “đại sứ văn hóa” đặc biệt. Họ không nói về Việt Nam bằng góc nhìn của những khách du lịch, mà bằng trải nghiệm thực tế của những người sống, cảm nhận và hòa mình vào dòng chảy văn hóa bản địa. Khác với truyền thông đối ngoại chính thống, vốn được thiết kế có chủ đích, qua bộ máy nhà nước và thường bị khán giả quốc tế nhìn nhận với con mắt hoài nghi, thì những video của các YouTuber ngoại quốc tại Việt Nam mang một lợi thế rất lớn, đó là tính xác thực của người trong cuộc.
Chính trong bối cảnh đó, những cái tên nổi bật đại diện cho các vùng văn hóa khác nhau đã xuất hiện, chiếu rọi hình ảnh Việt Nam ra thế giới theo một cách thức hoàn toàn mới. Câu hỏi đặt ra là: Qua những lăng kính ấy, thế giới đang thực sự nhìn thấy một Việt Nam như thế nào?
Hình ảnh Việt Nam qua lăng kính của các Youtuber
Đằng sau những thước phim triệu lượt xem không chỉ là kỹ xảo hình ảnh, mà còn là những “mối nhân duyên” đặc biệt của những người đã chọn kể về Việt Nam bằng sự thấu cảm và tình yêu bản xứ chân thành. Điển hình là Saleem Hammad - Youtuber người Palestine đã gắn bó với mảnh đất hình chữ S hơn một thập kỷ.
Đặt chân đến Việt Nam từ năm 2011, Saleem sở hữu khả năng ngôn ngữ xuất sắc và sự thấu hiểu sâu sắc về phong tục tập quán bản địa. Với anh, hành trình làm YouTube không tách rời khỏi hành trình hiểu Việt Nam:
“Khi hòa nhập được rồi thì anh thấy người Việt rất giống người Palestine ở chỗ cũng có văn hóa gia đình, tính cộng đồng cao, và về lịch sử thì hiện tại của Việt Nam sẽ là tương lai của Palestine. Anh đã tìm được ngôi nhà thứ hai của anh tại Việt Nam, người Palestine có câu ‘thiên đàng mà không có người thì không phải là thiên đàng’ nghĩa là đất nước Việt Nam là thiên đàng vì có người Việt Nam. Vì thế anh rất ấn tượng về người Việt vì sự mến khách, dịu dàng, chu đáo, thân thiện”
 |
| Anh Saleem Hammad tự hào chia sẻ về hành trình làm Youtuber sau hơn 10 năm sinh sống tại Việt Nam. Ảnh: Hà Vy |
Saleem không đơn thuần kể về Việt Nam với tư cách người quan sát từ bên ngoài. Có một sự cộng hưởng đặc biệt mà chính anh nhận ra: tên mình và đất nước mình đang sống đều bắt đầu bằng chữ “S”. Hơn cả sự trùng hợp ấy, cả Palestine và Việt Nam đều là những dân tộc mang trong mình lịch sử vượt qua gian khó. Chính chiều sâu đó đã tạo nên dấu ấn riêng trong nội dung của anh, thứ mà khán giả quốc tế, đặc biệt là người xem Arab và Trung Đông dễ dàng tìm thấy sự đồng cảm.
Trong khi đó, Take Sơn và aNcari (Akari) - đến từ Nhật Bản, một nền văn hoá tưởng chừng gần gũi với Việt Nam về địa lý nhưng lại rất khác biệt về nhịp sống, lại chọn khai thác chính sự khác biệt đó làm chất liệu. aNcari (Akari) chia sẻ:
“Từ sự tò mò khi sống chung với một người bạn Việt Nam, tôi quyết định rời Nhật Bản để đến đây sinh sống. Ban đầu, tôi vô cùng cảm động trước sự ấm áp, bao bọc như gia đình của con người Việt Nam dành cho mình. Kênh YouTube chia sẻ cuộc sống chân thực tại đây được tôi lập nên để lan tỏa những trải nghiệm văn hóa thú vị và cả các “bí kíp” sinh tồn thực tế tại Việt Nam sau khoảng thời gian tôi sinh sống tại đây đến bạn bè quốc tế.”
 |
| Youtuber Akari chia sẻ về những bất ngờ khi mới sang Việt Nam |
Với Take Sơn, điều níu chân anh ở lại Việt Nam không chỉ là phong cảnh hay ẩm thực - mà là con người. Anh nhận ra rằng dù là hai hai nền văn hoá riêng biệt người Việt và người Nhật chia sẻ những giá trị cốt lõi đáng ngạc nhiên: trọng gia đình, kính trên nhường dưới, và tình yêu đất nước thấm vào từng nếp sinh hoạt thường ngày.
 |
| Youtuber Take Sơn trải nghiệm văn hóa tại Việt Nam. Ảnh: Anh Take Sơn cung cấp |
Còn với Afro TV (Nam), lăng kính về Việt Nam lại mang một màu sắc hoàn toàn khác biệt. Là người Nigeria - đến từ một châu lục mà Việt Nam ít có điểm tiếp xúc trong nhận thức phổ quát. Anh chọn kể lại hành trình của mình qua những trải nghiệm tự sự đầy chân thật:
“Quyết định sang Việt Nam của anh từng bị gia đình phản đối kịch liệt vì họ nghĩ Việt Nam không an toàn. Vì vậy, ban đầu anh làm YouTube chỉ như một cách báo bình an cho người thân. Sau đó, chính niềm đam mê nghệ thuật đã thôi thúc anh đầu tư nội dung chỉn chu hơn, nhằm xóa bỏ những định kiến sai lệch của bạn bè quốc tế về Việt Nam. Trong tương lai, anh dự định sẽ khám phá các vùng miền, thành phố ít người biết đến và đời sống độc đáo của các dân tộc thiểu số để mang lại góc nhìn sâu sắc, chất lượng nhất cho bạn bè quốc tế.”
Bốn người, ba quốc tịch, bốn góc nhìn nhưng có một điểm chung: họ đều chọn kể về Việt Nam bằng câu chuyện của chính mình. Và chính điều đó tạo ra sức lan tỏa mà truyền thông chính thống khó có thể sánh được.
Qua lăng kính ấy thế giới thấy gì về Việt Nam?
Nhiều thập kỷ qua, hình ảnh Việt Nam thường bị “đóng khung” qua phim ảnh và những trang sách lịch sử như một mảnh đất của bi kịch, khói lửa và những mất mát. Tuy nhiên, sự xuất hiện của những youtuber như Saleem Hammad đã thay đổi nhận thức của thế giới khi mang đến những câu chuyện về một đất nước đang vươn mình đầy sức sống.
Thế giới giờ đây không còn nhìn Việt Nam qua lăng kính lịch sử khói lửa, mà là một điểm đến hòa bình, ổn định và đáng trải nghiệm bậc nhất trong kỷ nguyên mới. Theo chia sẻ của anh Alex - một du khách đến từ Úc: “Sau khi xem những nội dung của các Youtuber nước ngoài sinh sống ở Việt Nam chia sẻ, cùng với việc bản thân trải nghiệm nhiều hơn, tôi nhận ra Việt Nam không chỉ an toàn mà còn rất đẹp, hiện đại và cởi mở. Điều khiến tôi ấn tượng nhất là con người, luôn tốt bụng, tử tế, luôn muốn giúp đỡ, và đó là lý do tôi nghĩ Việt Nam đang trở thành một trong những điểm đến đáng trải nghiệm nhất hiện nay.”
 |
| Anh Alex, 23 tuổi đến từ Newcastle, Úc hào hứng chia sẻ về trải nghiệm lần đầu đến Việt Nam. Ảnh: Hà Vy |
Khi được hỏi về cảm nhận của bản thân trước và sau khi đặt chân tới Việt Nam, chị Jane đến từ Pháp chia sẻ: “Trước khi đến đây, tôi chỉ biết đôi chút về Việt Nam qua lời kể của bạn, nhưng mọi thứ thay đổi đáng kể sau khi xem nội dung của các Youtuber nước ngoài đang sống tại Việt Nam. Họ cho tôi thấy một đất nước an toàn, sôi động và đầy năng lượng tích cực, rất khác với hình ảnh trong tưởng tượng ban đầu. Khi đặt chân đến đây, tôi nhận ra những gì họ chia sẻ hoàn toàn đúng: Việt Nam thực sự cởi mở, hiện đại và dễ hòa nhập.”
“Tôi càng ấn tượng hơn khi tự mình trải nghiệm nhịp sống địa phương, từ sự thân thiện của người dân đến sự đa dạng của văn hóa ở mỗi vùng. Những video YouTube đã giúp tôi có cái nhìn đầu tiên, nhưng chỉ khi đến Việt Nam tôi mới hiểu vì sao đất nước này đang trở thành điểm đến đáng trải nghiệm cho du khách toàn cầu.”
 |
| Chị Jane, 25 tuổi đến từ Pháp kể về ấn tượng của mình sau khi đặt chân đến Việt Nam. Ảnh: Hà Vy |
Những chia sẻ ấy cũng giống với những gì nhiều khán giả quốc tế để lại trong phần bình luận dưới các nội dung của những Youtuber nước ngoài đang sống tại Việt Nam. Phần bình luận dưới những video như vậy thường xuất hiện những dòng như: “Tôi không ngờ Việt Nam lại sôi động và vui vẻ như vậy”, “Ước được đến Việt Nam ngay lúc này”, hay “Tôi đã sợ đến Việt Nam vì nghĩ nơi đây còn lạc lậu và không an toàn, nhờ video này mà tôi biết mình đã sai hoàn toàn”.
Một Việt Nam đa sắc - Vượt khỏi mọi khuôn hình quen thuộc
Trong thời đại mà mỗi chiếc điện thoại đều có thể trở thành một kênh truyền thông, và mỗi câu chuyện thật đều có thể chạm đến hàng triệu người thì những video của Saleem Hammad, Take Sơn, aNcari và Afro TV không đơn thuần là nội dung giải trí. Chúng là những tài liệu sống, những bức chân dung sống động về một Việt Nam mà không chiến dịch quảng bá nào mua được, và không một bản tin ngoại giao nào cũng có thể truyền tải đầy đủ.
Giá trị của những video đó nằm chính xác ở chỗ không ai yêu cầu họ làm. Một người Palestine tìm thấy trong nếp sống người Việt những giá trị mà anh đã quen từ quê nhà, một cô gái Nhật Bản bắt đầu hành trình từ sự tò mò khi sống chung với người bạn Việt, rồi được giữ lại bởi sự ấm áp bao bọc như gia đình mà người Việt dành cho một người hoàn toàn xa lạ, một thanh niên Nigeria từng bị cả gia đình phản đối vì dám đến một đất nước họ cho là không an toàn - rốt cuộc lại tìm thấy ở đó đủ yêu thương để ở lại, và đủ đam mê để cầm máy quay xóa bỏ chính những định kiến mà gia đình anh từng có. Tất cả những khoảnh khắc đó đều mang một thứ mà truyền thông chính thống hiếm khi có được. Và trong thế giới ngày càng bão hoà bởi thông tin được dàn dựng, chính sự xác thực đó mới là thứ khiến người xem dừng lại, tin tưởng, và thay đổi nhận thức.
Tầm quan trọng của những lăng kính này không chỉ dừng ở con số lượt xem hay lượt đăng ký. Điều đáng kể hơn là chúng đang lấp đầy một khoảng trống mà truyền thông đối ngoại truyền thống chưa thể truyền tải. Đó là khoảng trống giữa hình ảnh Việt Nam trên quảng cáo và Việt Nam trong cảm nhận thật của người nước ngoài từng sống, từng ăn, từng đi lại trên những con phố này.
Hiền Chi, Thùy Linh, Hà Vy