Tà Mung vào phiên: Sắc màu và thanh âm bản địa

Bước chân vào không gian chợ, cảm nhận đầu tiên không đến từ hàng hóa, mà từ sự chuyển động cuộn trào của màu sắc đang bủa vây mọi giác quan. Đó là những chiếc váy thổ cẩm sặc sỡ của phụ nữ Mông, những bộ áo cóm duyên dáng của người Thái đen giữa khung cảnh núi non hùng vĩ. Phóng tầm mắt từ khu chợ xuống, người ta thấy cả một vùng thung lũng Tà Mung như nằm gọn trong lòng tay, với những vạt ruộng bậc thang xanh mướt uốn lượn theo sườn núi. Đây không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, mà còn là điểm chạm văn hóa, nơi mọi người cùng cảm nhận hơi thở của đại ngàn.

Không khí tại chợ không ồn ào kiểu xô bồ, mà rộn ràng bởi những âm thanh rất đặc trưng: tiếng cười nói rôm rả, tiếng lách cách của những chiếc gùi va vào nhau, và hương vị đậm đà của thắng cố, của bánh dày Mông nghi ngút khói. Các hàng quán tại đây được dựng lên đơn sơ, chủ yếu là những sạp gỗ hoặc bạt che nắng, nhưng lại là nơi tập trung tinh hoa sản vật của cả vùng cao.

Điều khiến phiên chợ thực sự bừng sáng chính là bức tranh văn hóa rộn ràng từ những tiết mục giao lưu. Dù chỉ là một khoảng sân trước khuôn viên nhà văn hóa, nơi đây lại trở thành tâm điểm thu hút mọi ánh nhìn, nơi tiếng khèn, điệu múa cùng hòa quyện vào nhịp sống thường nhật của chợ phiên.

Giữa tiếng cười nói râm ran, những điệu nhảy truyền thống của đồng bào Thái, Mông như điệu Xòe, điệu múa hoa bắt đầu nhịp nhàng chuyển động. Khi vòng xòe được mở ra, bà con từ khắp các bản làng đã tự nhiên quây lại thành một vòng tròn lớn. Phiên chợ lúc này không còn là nơi mua bán đơn thuần, mà trở thành sợi dây vô hình kết nối tâm hồn của những người con đại ngàn.

Hình ảnh các bà, các mẹ, các chị và các em nhỏ trong những bộ trang phục thổ cẩm rực rỡ sắc màu hiện lên như những “bông hoa” của núi rừng. Đặc biệt, khoảnh khắc những người bà, người mẹ ân cần chỉnh lại vạt áo, khăn đội đầu cho con trẻ trước giờ biểu diễn đã chạm đến trái tim người xem một cách thổn thức. Đó không chỉ là sự chuẩn bị cho một tiết mục đơn thuần, mà là hình ảnh của sự tiếp nối bền bỉ: văn hóa dân tộc không hề mai một, mà đang được trao tay một cách tự nhiên nhất, từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Để thấu hiểu rõ hơn về những nỗ lực thầm lặng phía sau các vòng xòe hay điệu múa ấy, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện cùng cô Hoàng Thị Thêu - cán bộ phụ trách quản lý Không gian văn hóa và Chợ phiên xã Mường Kim.

Đối với cô Thêu, chợ phiên không đơn thuần là nơi mua bán, mà là điểm tựa tinh thần không thể thay thế. Cô chia sẻ: “Bà con ở đây quanh năm chỉ biết làm lầm lũi trên nương, địa hình lại xa trung tâm nên khi có chợ phiên tổ chức ngay tại địa bàn, ai cũng phấn khởi. Trồng được mớ rau, nuôi được con gà là bà con mang ra đây bán, vừa giao lưu tinh thần, vừa có thêm thu nhập cải thiện đời sống”.

Khi bàn về công tác bảo tồn, cô Thêu nhấn mạnh rằng việc các cô giáo mầm non cùng bà con dàn dựng các tiết mục truyền thống chính là cách để văn hóa “tự sống” trong lòng cộng đồng. Cô khẳng định: “Nếu mình không kịp thời khôi phục, không tạo không gian cho các em trình diễn, thì các nét đẹp này sẽ dần mai một. Mình làm vì quyết tâm không để mất đi bản sắc của dân tộc mình.”

Song, từ góc độ của một người trực tiếp phụ trách, cô Thêu nhìn nhận thẳng thắn vào những hạn chế còn tồn tại: “Hiện nay, các sản phẩm đặc sản bà con mang ra phiên chợ Tà Mông vẫn còn hơi đơn điệu và nghèo nàn”. Với cô, việc duy trì phiên chợ thôi là chưa đủ; điều cần thiết hơn là phải làm sao để gian hàng của bà con phong phú, đa dạng hơn nhằm đáp ứng thị hiếu của du khách. Cô kỳ vọng chính quyền địa phương sẽ tiếp tục quan tâm, định hướng để bà con phát triển thêm nhiều mặt hàng đặc trưng, biến nơi đây thành nơi bản sắc dân tộc thực sự trở thành đòn bẩy nâng cao đời sống cho đồng bào vùng cao.

Tà Mung vào phiên, vì thế, không chỉ là câu chuyện của hàng hóa hay lợi nhuận, mà là minh chứng cho một cộng đồng đang nỗ lực chuyển mình. Họ đang khẳng định giá trị bản sắc ngay trên địa hình đầy thách thức, để tiếng khèn vẫn vọng, vòng xòe vẫn nối, và những nét đẹp của người Thái, người Mông vẫn mãi là niềm tự hào kiêu hãnh giữa núi rừng Tây Bắc.

Trúc Anh - Thu Huyền - Phương Mai