Người trẻ tái định nghĩa bản sắc qua văn hóa nhập vai

Một buổi chiều cuối tuần tại Công viên Thống Nhất, hàng trăm bạn trẻ xuất hiện trong những bộ trang phục lấy cảm hứng từ truyện tranh, phim ảnh và trò chơi điện tử. Không khí nhộn nhịp của lễ hội cosplay (nhập vai) khiến nơi đây giống như một thế giới khác, nơi các nhân vật bước ra từ màn hình để hiện diện giữa đời thực.

Điều đáng chú ý là người tham gia không chỉ mặc trang phục giống nhân vật. Nhiều bạn dành rất nhiều thời gian nghiên cứu cử chỉ, biểu cảm, giọng nói và tính cách để tái hiện nhân vật một cách chân thực nhất. Với họ, niềm vui không nằm ở việc được người khác chụp ảnh, mà ở cảm giác thực sự được sống trong một câu chuyện khác.

Anh Minh Khôi, người đã có hơn 5 năm tham gia cộng đồng nhập vai, chia sẻ rằng điều hấp dẫn nhất của các lễ hội không phải sự chú ý của đám đông mà là cảm giác được thể hiện một phần con người mình theo cách khác. “Ngoài đời mình khá ít nói. Nhưng khi hóa thân thành nhân vật yêu thích, mình có thể tự tin giao tiếp, biểu diễn và kết nối với nhiều người hơn. Cảm giác đó rất đặc biệt”, anh bày tỏ.

Không chỉ xuất hiện tại các lễ hội, xu hướng nhập vai còn lan rộng sang nhiều loại hình giải trí khác. Trong những năm gần đây, các phòng chơi thoát hiểm (escape room) và quán cà phê theo mô hình “hầu gái” trở thành những điểm đến quen thuộc của nhiều bạn trẻ tại Hà Nội. Dù có hình thức thể hiện khác nhau, các không gian này đều tạo cơ hội để người tham gia bước vào một thế giới được xây dựng theo những quy tắc và câu chuyện riêng.

Tại các phòng chơi thoát hiểm, người tham gia trải nghiệm cảm giác hồi được đặt vào những bối cảnh ly kỳ, nơi họ phải tìm manh mối và phối hợp đồng đội để giải mã trò chơi. Trong khi đó, các quán cà phê “hầu gái” mang phong cách hoạt hình Nhật Bản lại đem đến hình thức nhập vai nhẹ nhàng hơn thông qua trang phục và cách phục vụ theo kịch bản của nhân viên. Sức hút của cả hai mô hình này đều vượt khỏi giá trị giải trí đơn thuần, giúp giới trẻ bước vào một thế giới khác để tạm thoát khỏi đời sống thường nhật.

Sự xuất hiện của những loại hình giải trí này cho thấy nhu cầu nhập vai của giới trẻ ngày càng đa dạng. Nếu lễ hội nhập vai cho phép người tham gia trực tiếp hóa thân thành nhân vật yêu thích, thì trò chơi thoát hiểm và cà phê “hầu gái” lại mở ra những không gian trải nghiệm nơi người trẻ có thể tạm thời rời khỏi các vai trò quen thuộc để khám phá những cảm xúc, góc nhìn và cách tương tác mới. Chính khả năng mang đến những trải nghiệm khác biệt ấy đã góp phần khiến văn hóa nhập vai ngày càng trở nên phổ biến trong đời sống giới trẻ hiện nay.

Từ một hoạt động gắn liền với truyện tranh và văn hóa đại chúng Nhật Bản, nhập vai ngày nay đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa của nhiều bạn trẻ Việt Nam. Không chỉ dừng lại ở việc tái hiện hình ảnh nhân vật yêu thích, hoạt động này còn mở ra không gian để người tham gia thể hiện cá tính, sáng tạo và kết nối với những người có chung sở thích.

Bàn về trào lưu của văn hóa nhập vai, anh Nguyễn Hoàng Anh (22 tuổi) cho biết: “Đầu tư hàng triệu đồng cho trang phục không chỉ để “chơi cho vui”. Đó là cách mình xây dựng câu chuyện của riêng mình qua phụ kiện và cách tương tác. Nó là ngôn ngữ không lời để khẳng định: ‘Tôi là ai’.”

Trong công trình nghiên cứu hệ thống về sự tiếp nhận văn hóa đại chúng Nhật Bản, TS. Hạ Thị Lan Phi (Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đã đưa ra cái nhìn khách quan về cách nhập vai định hình trong đời sống giới trẻ: "Sự du nhập của Manga từ những năm 1990 đã mở ra con đường chính thức hình thành nên một số trào lưu văn hóa mới trong đời sống thanh, thiếu niên Việt Nam, tiêu biểu là trào lưu văn hóa Otaku và trào lưu Cosplay... Trào lưu này góp phần tạo nên đời sống văn hóa giải trí của lứa tuổi học trò trở nên phong phú, đa dạng hơn và tác động tích cực đến quá trình trưởng thành, kích thích tư duy sáng tạo nghệ thuật độc lập của thế hệ trẻ."

Văn hóa nhập vai không đơn thuần là một xu hướng giải trí nhất thời. Đối với nhiều người trẻ, đây còn là môi trường để họ khám phá bản thân, thử nghiệm những cách thể hiện mới và tìm kiếm sự đồng điệu trong cộng đồng. Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng tạo ra nhiều áp lực về hình ảnh và thành tích, những không gian nhập vai cũng trở thành nơi để giới trẻ tạm thời bước ra khỏi các khuôn mẫu quen thuộc, từ đó thể hiện những khía cạnh cá nhân mà họ ít có cơ hội bộc lộ trong cuộc sống thường ngày.

Không chỉ là hoạt động giải trí, các cộng đồng và không gian nhập vai đang trở thành những “phòng thí nghiệm văn hóa” của thời đại số. Tại đó, người trẻ được thử nghiệm những vai trò, cách ứng xử và hình thức thể hiện bản thân khác với đời sống thường ngày. Thông qua các lễ hội , trò chơi thoát hiểm hay những cộng đồng cùng sở thích trên mạng xã hội, họ có cơ hội khám phá những khía cạnh mới của bản thân, đồng thời xây dựng các mối quan hệ dựa trên sự đồng điệu về đam mê thay vì những khuôn mẫu xã hội truyền thống.

Nhận định về sự chuyển biến trong cách người trẻ tiếp cận văn hóa này, chị Ngọc Anh - Trưởng ban tổ chức lễ hội “Cosplay Summer Festival” chia sẻ: “Sự thay đổi rõ nhất là họ không còn chỉ đứng chụp ảnh, mà thật sự muốn được hóa thân thành nhân vật mình yêu thích và kết nối với những người cùng đam mê. Họ cùng bàn về trang phục, cùng chụp ảnh, cùng tạo ra những kỷ niệm chung. Với nhiều bạn trẻ, nhập vai không phải để trốn khỏi thực tại, mà là cách để được sống đúng với cá tính và tìm thấy cảm giác thuộc về.”

Theo bài đăng trên tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Đà Nẵng của nhóm tác giả Đỗ Thị Quỳnh Trang & Nguyễn Võ Huyền Dung (Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Đà Nẵng) đã nhìn nhận văn hóa nhập vai tại Việt Nam như một động lực kinh tế - ngoại giao: “Bằng phương pháp nghiên cứu định tính, kết quả chỉ ra rằng cosplay tại Việt Nam không chỉ đơn thuần là hình thức giải trí hay thể hiện cái tôi cá nhân của giới trẻ, mà đã dịch chuyển thành một ‘kênh ngoại giao công chúng tự nguyện, hiệu quả’. Việc tiếp nhận và thực hành loại hình tiểu văn hóa (subculture) này góp phần củng cố hiểu biết đa văn hóa, thắt chặt sợi dây liên kết nhân dân và thúc đẩy hình ảnh các đô thị Việt Nam năng động, khẳng định vai trò rõ rệt của ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo trong việc hiện thực hóa các mục tiêu đối ngoại”. Văn hóa nhập vai chỉ thực sự phát huy giá trị khi trở thành công cụ giúp con người hiểu bản thân tốt hơn, thay vì là nơi để trốn tránh những vấn đề trong cuộc sống.

Từ những bộ trang phục được chăm chút tỉ mỉ đến những kịch bản được dàn dựng công phu, văn hóa nhập vai đang cho thấy sự thay đổi trong cách người trẻ tiếp cận giải trí và thể hiện bản thân. Trong thế giới ấy, danh tính không còn là một khái niệm cố định mà trở thành hành trình khám phá không ngừng. Chính khả năng được thử nghiệm nhiều phiên bản khác nhau của bản thân đã khiến văn hóa này trở thành một trong những xu hướng đáng chú ý của giới trẻ hiện nay.

Nguyễn Dương Hảo