Công nghệ hóa di sản: Bước tiến cho công nghiệp văn hóa Thủ đô

Nằm trong khuôn viên cổ kính của khu di sản Hoàng thành Thăng Long, nhà trưng bày "Báu vật Hoàng cung Thăng Long" là nơi ngưng đọng những ký ức vàng son của một thời kỳ kinh đô đại nội. Bước chân vào khu trưng bày, du khách như đang được đắm mình trong không gian của sự hoài niệm, tĩnh lặng và đầy sự tôn nghiêm.

Nơi đây hiện là không gian lưu giữ và tôn vinh những cổ vật ngự dụng quý hiếm có niên đại trải dài suốt hàng nghìn năm lịch sử từ thời Lý, Trần, Lê Sơ cho đến Lê Trung Hưng. Đó là những chiếc bát sứ trắng thấu quang mỏng như vỏ trứng trang trí hình rồng tinh xảo, hay những vật liệu kiến trúc bằng gốm đất nung đặc trưng của các triều đại phong kiến Việt Nam... Cổ vật của từng triều đại được bao bọc bởi ánh sáng của hệ thống đèn chuyên dụng trong phòng trưng bày nhằm bảo toàn nguyên vẹn giá trị hiện vật.

Nằm sau lớp tủ kính kiên cố, những báu vật hoàng cung vẫn vẹn nguyên sức sống của nghìn năm văn hiến. Bước vào thời đại công nghệ, những di sản nghìn năm ấy hiện diện gần gũi hơn bao giờ hết nhờ sự hỗ trợ của công nghệ ánh sáng hiện đại. Bằng cách biến những cổ vật tĩnh lặng thành trải nghiệm đa giác quan sống động, công nghệ không chỉ làm “bừng sáng” giá trị quá khứ giữa thế kỷ XXI, mà còn khơi dậy niềm hứng thú, bồi đắp tình yêu di sản văn hóa Việt Nam trong lòng thế hệ trẻ.

Đi sâu vào không gian trưng bày, du khách sẽ được tiếp cận một phương thức tiếp cận di sản hoàn toàn mới. Công nghệ trình chiếu 3D Mapping được ứng dụng như một công cụ hỗ trợ thị giác tinh tế, dùng những luồng ánh sáng mảnh và chính xác để khơi gợi lại những giá trị vốn bị khuất lấp bởi thời gian.

Dưới sự hỗ trợ của kỹ thuật số, những họa tiết, hoa văn trên bề mặt cổ vật hoàng cung được tái hiện một cách rõ nét và sinh động hơn. Ánh sáng phủ lên hiện vật, mô phỏng lại sắc men nguyên bản hoặc làm nổi bật những đường nét chạm khắc rồng phượng, vân mây các họa tiết vốn đã phai mờ sau hàng thế kỷ. Trên nền cổ của vật trình bày, sự kết hợp công nghệ hiện đại không làm thay đổi hay biến dạng hiện vật gốc mà đóng vai trò như một nhịp cầu thị giác, giúp người xem dễ dàng nhận diện và thấu cảm trọn vẹn đường nét nghệ thuật cổ xưa. Điển hình là chiếc đĩa gốm - vật dụng được dùng trong bữa ăn của nhà vua, nay đã khoác trên mình một diện mạo mới đầy màu sắc nhờ công nghệ ánh sáng, là minh chứng cho kỹ thuật chế tác đồ gốm cao cấp thời Lê Sơ. Tâm điểm của chiếc đĩa là hình tượng rồng xanh uốn lượn uyển chuyển trong vòng hào quang vàng ấm, được bao bọc xung quanh bởi những dải viền đồng tâm và hoa văn cổ. Đặc biệt, phần vành đĩa cũng thêm sống động nhờ dải hoa văn kết chuỗi được phủ lên những gam màu huỳnh quang tương phản mạnh mẽ.

Công nghệ trình chiếu 3D Mapping mô phỏng lại những hoa văn độc đáo giúp du khách nhận diện rõ hơn về vẻ đẹp cũng như tính sang quý của cổ vật Hoàng cung Thăng Long. Từ những mảnh vỡ nhỏ được tìm thấy được các chuyên gia gốm cổ Việt Nam tái tạo lại, trở thành “sân khấu” để công nghệ hiện đại trình diễn. Những nét vẽ lam trầm mặc vốn đã phai màu theo thời gian hiện lên một cách sinh động, tái hiện bức tranh thanh bình mộng mơ chốn hoàng cung Thăng Long xưa.

Đứng trước không gian trưng bày di sản cùng công nghệ ánh sáng 3D Mapping, du khách trong và ngoài nước như đang bước vào một chuyến du hành thời gian. Những hiện vật như sống dậy, cho phép công chúng được chiêm ngưỡng bằng đa giác quan để cảm nhận trọn vẹn nét đẹp di sản. Trải nghiệm mới mẻ này được lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng mạng xã hội, rất nhiều bạn trẻ đã ghi lại những thước phim “biến hình” của di sản và bày tỏ sự hào hứng cũng như tự hào đối với văn hóa lịch sử nước nhà.

Theo PGS.TS Trần Đức Cường - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam trong buổi ra mắt Không gian số di sản Hoàng thành Thăng Long ngày 30/12, công nghệ không chỉ là phương tiện trình diễn, mà là công cụ hỗ trợ nhận thức, giúp chuyển tải các kết quả nghiên cứu lịch sử, khảo cổ học đến công chúng một cách sinh động, chính xác và dễ tiếp cận. Việc ứng dụng công nghệ 3D Mapping tại nhà trưng bày "Báu vật Hoàng cung Thăng Long" không dừng lại ở một trải nghiệm thị giác mới mẻ, mà thực chất là lời giải hiệu quả cho bài toán bảo tồn di sản thời kỳ đổi mới. Mỗi cổ vật độc bản sau lớp kính chính là một điểm tựa lịch sử vững chắc, lưu giữ ký ức nghìn năm của dân tộc. Trong khi đó, giải pháp công nghệ ánh sáng lại đóng vai trò là mạch nguồn tiếp nối, khơi mở những tầng giá trị thẩm mỹ và vẻ đẹp văn hóa vốn bị che lấp bởi thời gian.

Những năm gần đây, xu hướng số hóa và phục dựng bằng công nghệ đã trở thành một làn sóng mạnh mẽ, thổi một luồng sinh khí mới vào bức tranh di sản Việt Nam. Không chỉ riêng Hoàng thành Thăng Long, nhiều đơn vị văn hóa trên khắp cả nước cũng đang tích cực chuyển mình để tạo nên một sự tiếp nối giá trị đầy sáng tạo. Từ những tour đêm ứng dụng công nghệ trình chiếu ánh sáng tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, cho đến việc ứng dụng kính thực tế ảo (VR/AR) phục dựng kiến trúc cổ của các nhóm dự án độc lập, tất cả đều đang góp phần đưa quá khứ bước ra khỏi những trang sách.

Sự giao thoa hòa hợp giữa giá trị di sản truyền thống và công nghệ hiện đại không chỉ bảo tồn nguyên vẹn giá trị nguyên bản của di sản Việt Nam mà còn tạo nên một điểm chạm thị giác, kéo giá trị lịch sử lại gần hơn với công chúng đương đại. Đó là cơ sở để dòng chảy văn hóa tiếp tục được tiếp nối, mở ra một chương mới để người trẻ - chủ nhân tương lai của đất nước tìm hiểu và quảng bá nền văn hóa đáng tự hào một thời của Việt Nam ta.

Minh Huyền