Giữa nhịp sống hiện đại và sự bùng nổ của các loại hình giải trí mới, sân khấu truyền thống từng bị cho là đang dần xa khỏi đời sống giới trẻ. Thế nhưng, từ những workshop trải nghiệm chèo, cải lương, tuồng đến các dự án truyền thông sáng tạo trên mạng xã hội, ngày càng nhiều sinh viên đang tìm cách “kéo gần” nghệ thuật dân tộc bằng chính ngôn ngữ của thế hệ mình.
Nghệ thuật sân khấu là một món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống văn hóa Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ bản sắc dân tộc. Trong từng giai điệu của nghệ thuật chèo, ca trù, hát xoan hay trong những câu chuyện được tái hiện trên sân khấu tuồng, cải lương, kịch, rối nước… đều mang hơi thở của lịch sử và tâm hồn Việt. Tuy nhiên, trong bối cảnh các nền tảng giải trí số phát triển mạnh cùng với sự lên ngôi của các loại hình giải trí mới, nghệ thuật sân khấu bị xem là khó tiếp cận, thiếu tính hấp dẫn với thế hệ mới. Không ít sân khấu hoạt động cầm chừng, vắng khán giả, thiếu kinh phí đầu tư và gặp khó khăn trong việc đào tạo lớp nghệ sĩ kế cận.
 |
| Sân khấu truyền thống hiện nay đang đứng trước nhiều thách thức khi lượng khán giả ngày càng thu hẹp, đặc biệt là khán giả trẻ. (Ảnh: Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia) |
Bên cạnh đó, khoảng cách giữa nghệ thuật truyền thống và đời sống hiện đại cũng khiến sân khấu khó tạo sức lan tỏa rộng rãi. Cách truyền thông còn hạn chế, hình thức tiếp cận chưa đổi mới khiến nhiều giá trị nghệ thuật dân tộc chưa thực sự đến được với công chúng trẻ. Tuy nhiên, đây cũng là lúc nhiều người trẻ bắt đầu tìm cách làm mới cách kể chuyện, ứng dụng truyền thông số và sáng tạo nội dung để đưa sân khấu truyền thống đến gần hơn với đời sống hôm nay.
Chiếu Kịch là một dự án truyền thông giới thiệu và lan tỏa các loại hình kịch hát dân gian do nhóm sinh viên lớp Truyền hình K44A1 (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) thực hiện. Vận dụng những kiến thức chuyên ngành về truyền thông, báo chí kết hợp với sự sáng tạo trong cách xây dựng nội dung, nhóm mong muốn mở ra không gian để công chúng trải nghiệm và đồng sáng tạo cùng nghệ thuật truyền thống bằng tinh thần của thế hệ mới.
Không chỉ xuất hiện trong những bài viết kèm ảnh thông thường, chèo, tuồng hay cải lương còn được miêu tả sống động qua những video ngắn với những “content” thú vị, bắt trend, gần gũi với thế hệ trẻ. Trà My - trưởng dự án Chiếu Kịch cho biết: “Chúng mình muốn tạo cho các bạn trẻ cảm giác là nghệ thuật truyền thống rất gần gũi chứ không phải cái gì đó nhắc tới là mọi người nghĩ tới “hồi xưa”. Nên chúng mình bắt trend, sử dựng những câu từ GenZ, hình ảnh bắt mắt gần gũi để kéo công chúng tới gần hơn, đồng thời tạo cơ hội cho các bạn trẻ đi xem trực tiếp buổi diễn thay vì là chỉ thấy qua màn ảnh nhỏ, hay trên mạng xã hội.”
 |
| Các nội dung của Chiếu Kịch được xây dựng bài bản, phù hợp với thị hiếu của người trẻ, góp phần làm sinh động hơn các loại hình sân khấu dân gian. (Ảnh: NVCC) |
Còn với Tiếng Ca Nhịp Phách, nhóm sinh viên báo chí hướng tới lý giải sức hấp dẫn của nghệ thuật ca trù. Vốn được nhận xét 1 loại hình kén người nghe, ca trù đang được các bạn trẻ mang đến gần hơn với công chúng thông qua chuỗi podcast như “Giải mã thanh âm ca trù” cùng các phóng sự về giáo phường và nghệ nhân, với những góc nhìn đa chiều và đặc sắc hơn.
Thực tế cho thấy, từ các chương trình trải nghiệm chèo, tuồng, cải lương trong trường học; những chiến dịch truyền thông trên mạng xã hội; đến podcast, vlog, triển lãm thị giác hay sân khấu hóa theo phong cách đương đại… nhiều sáng kiến do sinh viên thực hiện đã góp phần tạo nên cách tiếp cận mới cho nghệ thuật truyền thống. “Podcast giúp truyền tải không gian biểu diễn và thanh âm đặc trưng của nghệ thuật truyền thống một cách sống động, còn short clips hay reels phù hợp với thói quen tiếp nhận nhanh của giới trẻ, từ đó khơi gợi sự tò mò và khiến nghệ thuật truyền thống trở nên gần gũi hơn”, Bảo Ngọc - đại diện Tiếng Ca Nhịp Phách chia sẻ.
 |
| Các bạn trẻ sẵn sàng đầu tư chi phí dàn dựng bối cảnh, quay phim, hậu kỳ để tạo ra những sản phẩm truyền thông chỉn chu, đưa nghệ thuật sân khấu được lan tỏa rộng rãi. (Ảnh: NVCC) |
Tuy nhiên, không có hành trình nào là dễ dàng. Những thách thức mà các dự án do người trẻ khởi xướng thường phải đối mặt là hạn chế về mặt kinh phí, chuyên môn hay khả năng duy trì lâu dài. Bên cạnh đó, việc cân bằng giữa sự đổi mới và yếu tố truyền thông cũng đặt ra không ít thách thức khi mà họ phải làm sao để tinh thần nguyên bản của nghệ thuật dân gian vẫn không mất đi. Theo Bảo Ngọc, khoảng cách giữa giới trẻ và nghệ thuật truyền thống đến từ việc các loại hình này thường được giới thiệu khá hàn lâm, khiến nhiều người cảm thấy khó hiểu và khó kết nối, nên các dự án thường phải cố gắng tìm cách kể mới, phù hợp hơn với thế hệ trẻ.”
Dẫu vậy, tinh thần dám thử của một thế hệ năng động đã mở ra tín hiệu tích cực cho tương lai của sân khấu truyền thống. Nghệ thuật sẽ không chỉ được bảo tồn bằng cách “đóng khung”, mà còn được sống tiếp trong đời sống đương đại bằng tinh thần học hỏi và sáng tạo của người trẻ. Những dự án sinh viên tuy có quy mô nhỏ nhưng đã góp phần quan trọng để tạo ra không gian đối thoại mới giữa quá khứ và hiện tại, giữa sân khấu và thế hệ tương lai.
Sân khấu truyền thống muốn bước vào đời sống hôm nay không thể chỉ chờ khán giả tìm đến, mà cần những người trẻ chủ động làm mới cách kể, cách truyền tải và cách kết nối cộng đồng. Bởi hơn ai hết, giới trẻ không chỉ là khán giả tương lai, mà còn là những người đồng sáng tạo để nghệ thuật sân khấu truyền thống tiếp tục hiện diện trong thế kỷ mới.
An Phương