“Noọng ơi, Xòe đi!” và hành trình đưa Xòe Thái đến gần hơn người trẻ

Trong bối cảnh nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ bị “đóng khung” trong sách vở hoặc chỉ xuất hiện tại các dịp lễ hội, nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã lựa chọn cách tiếp cận Xòe Thái gắn với trải nghiệm thực tế thay vì chỉ dừng ở việc giới thiệu lý thuyết hay trình diễn sân khấu.

Dự án “Noọng ơi, Xòe đi!” được triển khai với sự phối hợp của Bảo tàng Hà Nội và Trung tâm Văn hóa và Điện ảnh tỉnh Lào Cai. Đây là hai đơn vị đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tư liệu, thẩm định nội dung và đảm bảo tính chính xác văn hóa, góp phần định hướng dự án đi đúng giá trị cốt lõi của di sản.

Nghệ thuật Xòe Thái đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2021. Tuy nhiên, với nhiều người trẻ tại các đô thị lớn, loại hình nghệ thuật này vẫn chủ yếu được biết đến qua sách vở, sân khấu hoặc những đoạn video ngắn trên mạng xã hội, thiếu cơ hội tiếp xúc trực tiếp với không gian văn hóa thực tế.

Từ thực tế đó, dự án triển khai nhiều sản phẩm truyền thông đa dạng như bài viết, video ngắn và reels trên các nền tảng số. Thay vì giới thiệu Xòe Thái theo cách học thuật, dự án lựa chọn kể lại các điệu Xòe cổ bằng ngôn ngữ trực quan, gần gũi với người trẻ. Một số nội dung như “Giải mã 6 điệu Xòe cổ” hay “Xòe xưa chưa cũ - lời ca kể gì?” tập trung lý giải ý nghĩa văn hóa phía sau từng động tác, câu hát và vai trò của Xòe trong đời sống cộng đồng người Thái.

Điểm nhấn của dự án nằm ở quá trình đi thực tế tại vùng Mường Lò, Nghĩa Lộ, Yên Bái cũ (nay thuộc Lào Cai) - vùng đất được xem là một trong những cái nôi văn hóa của người Thái cổ. Tại đây, nhóm sinh viên trực tiếp gặp gỡ nghệ nhân, tham gia các hoạt động cộng đồng và ghi nhận tư liệu từ đời sống bản địa.

Trong những buổi trò chuyện cùng nhóm thực hiện, Nghệ nhân Ưu tú Điêu Thị Xiêng chia sẻ rằng dân ca Khắp Thái và những vòng Xòe đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân nơi đây, “như cơm ăn, nước uống hằng ngày”. Với bà, việc người trẻ quan tâm và tìm hiểu văn hóa truyền thống là tín hiệu đáng mừng, nhưng điều quan trọng hơn cả là hiểu đúng giá trị cốt lõi của di sản.

Chính những trải nghiệm thực tế ấy giúp nhóm nhận ra rằng Xòe Thái không chỉ là một điệu múa dân gian, mà còn là biểu tượng của sự gắn kết cộng đồng trong đời sống người Thái. Từ đó, các nội dung truyền thông của dự án được điều chỉnh theo hướng bám sát đời sống, hạn chế việc giản lược hoặc làm sai lệch bản chất văn hóa khi đưa di sản lên nền tảng số.

Sau hơn một tháng triển khai, nhiều sản phẩm của dự án đã thu hút sự quan tâm tích cực từ sinh viên và cộng đồng mạng. Không ít bạn trẻ, từ chỗ chỉ biết đến Xòe Thái qua biểu diễn, bắt đầu chủ động tìm hiểu sâu hơn về ý nghĩa văn hóa và mong muốn được trực tiếp trải nghiệm những vòng Xòe cộng đồng.

Bên cạnh các sản phẩm trên nền tảng số, dự án dự kiến tổ chức một hoạt động trải nghiệm Xòe Thái vào ngày 31/05 tại Bảo tàng Hà Nội, tạo không gian để người tham gia có thể trực tiếp hòa mình vào vòng Xòe, từ đó cảm nhận rõ hơn giá trị của loại hình nghệ thuật này trong đời sống cộng đồng.

Chia sẻ về quá trình thực hiện, Trần Mai Nhi - Trưởng ban dự án cho biết: “Chúng tôi xác định không chỉ kể lại di sản, mà cần chạm vào di sản bằng trải nghiệm thực tế. Việc trực tiếp gặp gỡ nghệ nhân, lắng nghe câu chuyện tại địa phương giúp nhóm hiểu sâu hơn về giá trị của Xòe Thái. Từ đó, các nội dung được truyền tải bằng ngôn ngữ gần gũi với người trẻ nhưng vẫn giữ được tinh thần nguyên bản của di sản”.

Có thể thấy, hành trình đưa Xòe Thái đến gần người trẻ không chỉ dừng lại ở việc lan tỏa thông tin trên nền tảng số, mà còn là nỗ lực tạo ra những kết nối thực tế giữa di sản và đời sống hôm nay. Khi người trẻ được trực tiếp trải nghiệm, lắng nghe và bước vào vòng Xòe, di sản sẽ ngày càng được hiện diện như một phần sống động của cộng đồng.

Thuỳ Dương