Trong nhịp sống hiện đại, khi công nghệ và các sản phẩm công nghiệp dần chiếm lĩnh đời sống, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam đang đứng trước nguy cơ bị lãng quên. Những món đồ thủ công từng gắn bó với ký ức tuổi thơ và đời sống của người Việt – như quạt giấy hay chuồn chuồn tre - ngày nay không còn xuất hiện nhiều trong cuộc sống của giới trẻ.
Tuy nhiên, với mong muốn khơi gợi lại những ký ức văn hóa ấy, một nhóm sinh viên Trường Đại học FPT đã thực hiện dự án “Tre Trong Gió” – một hành trình nhỏ nhưng đầy ý nghĩa nhằm đưa các giá trị thủ công truyền thống trở lại gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Dự án tập trung vào hai sản phẩm thủ công quen thuộc của văn hóa dân gian Việt Nam: quạt giấy và chuồn chuồn tre. Dù giản dị, những món đồ này không chỉ là vật dụng hay đồ chơi, mà còn là kết tinh của sự khéo léo, sáng tạo và tinh thần lao động của người thợ thủ công qua nhiều thế hệ.
Khi ký ức tuổi thơ trở thành cảm hứng
Ý tưởng cho dự án bắt đầu từ một câu hỏi rất giản dị: Liệu những sản phẩm từng gắn bó với tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt có đang dần biến mất trong đời sống của người trẻ hôm nay?
Trong quá trình tìm hiểu, nhóm sinh viên nhận ra rằng nhiều nghề thủ công truyền thống, đặc biệt là nghề làm quạt giấy, đang dần mai một. Sự phát triển của các thiết bị hiện đại cùng sự thay đổi trong thói quen sử dụng khiến nhu cầu đối với các sản phẩm thủ công ngày càng giảm. Bên cạnh đó, nhiều kỹ thuật làm nghề vẫn chủ yếu được truyền miệng từ đời này sang đời khác và chưa được ghi chép hay lưu giữ một cách hệ thống.
Chính từ những trăn trở đó, dự án “Tre Trong Gió” ra đời với mong muốn góp phần nhỏ bé vào việc bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa đang dần bị lãng quên.
Một thành viên trong nhóm chia sẻ:
“Chúng mình nhận ra rằng rất nhiều bạn trẻ biết đến những sản phẩm như quạt giấy hay chuồn chuồn tre, nhưng lại chưa từng tận mắt thấy cách chúng được làm ra. Vì vậy, tụi mình muốn tạo ra một không gian để mọi người có thể nhìn – chạm – và trải nghiệm trực tiếp những giá trị ấy.”
Không gian nơi truyền thống gặp gỡ hiện đại
Trong khuôn khổ dự án, nhóm sinh viên đã tổ chức triển lãm kết hợp workshop trải nghiệm tại Trường Đại học FPT Hà Nội. Không gian sự kiện được thiết kế theo concept “Tre Trong Gió”, gợi lại hình ảnh làng quê Việt Nam mộc mạc với những vật liệu quen thuộc như tre, giấy và các sản phẩm thủ công truyền thống.
Tại đây, người tham gia không chỉ được tham quan các sản phẩm trưng bày mà còn có cơ hội trực tiếp tham gia workshop làm quạt giấy và chuồn chuồn tre dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân.
Những chiếc nan tre nhỏ, những tờ giấy mỏng, từng công đoạn dán, gấp, vẽ… tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ. Khi tự tay hoàn thiện sản phẩm của mình, nhiều người tham gia mới thực sự cảm nhận được giá trị của nghề thủ công truyền thống.
Một sinh viên tham gia workshop chia sẻ:
“Trước đây mình nghĩ làm chuồn chuồn tre rất đơn giản, nhưng khi thử làm mới thấy phải rất khéo léo. Sau trải nghiệm này mình càng trân trọng hơn công sức của các nghệ nhân.”
Khi công nghệ kể câu chuyện của truyền thống
Bên cạnh hoạt động trải nghiệm, dự án còn mang đến một điểm nhấn thú vị: kết hợp công nghệ hiện đại vào không gian triển lãm.
Các banner trưng bày được thiết kế trực quan, giới thiệu ngắn gọn về nguồn gốc, ý nghĩa văn hóa và quy trình chế tác của quạt giấy và chuồn chuồn tre. Đặc biệt, mỗi banner đều được tích hợp mã QR, cho phép người tham quan quét để truy cập nội dung thuyết minh bằng giọng nói do AI hỗ trợ.
Thông qua đó, người xem có thể lắng nghe những câu chuyện về làng nghề, về quá trình hình thành của các sản phẩm thủ công và những giá trị văn hóa ẩn chứa phía sau chúng.
Giải pháp này giúp kết nối giữa truyền thống và công nghệ, tạo nên trải nghiệm mới mẻ, sinh động và dễ tiếp cận hơn đối với người trẻ.
Một dự án nhỏ – một ý nghĩa lớn
“Tre Trong Gió” không chỉ đơn thuần là một triển lãm hay một workshop trải nghiệm. Đó còn là cách những người trẻ thể hiện sự quan tâm và trách nhiệm của mình đối với việc gìn giữ di sản văn hóa dân tộc.
Thông qua dự án, nhóm sinh viên hy vọng rằng những sản phẩm tưởng chừng giản dị như quạt giấy hay chuồn chuồn tre sẽ tiếp tục được biết đến rộng rãi hơn, không chỉ như những món đồ thủ công, mà còn như những biểu tượng văn hóa gắn liền với ký ức và bản sắc Việt Nam.
Giống như hình ảnh tre trong gió – mềm mại nhưng bền bỉ, linh hoạt nhưng không mất đi cốt lõi – những giá trị văn hóa truyền thống cũng có thể thích nghi với thời đại mới, miễn là vẫn có những con người sẵn sàng gìn giữ và tiếp nối chúng.
Và đôi khi, hành trình bảo tồn văn hóa không bắt đầu từ những điều lớn lao, mà chỉ từ một dự án nhỏ, một ý tưởng giản dị và một tình yêu chân thành dành cho những giá trị của quê hương.
