Tưởng chừng vàng mã là sản phẩm khó có thể làm mới, nhưng lại được hiện đại hoá theo cách không ngờ bởi chàng trai trẻ Đức Quang (hay còn gọi là Quang vàng mã).
Làm vàng mã cũng cần bắt trend
Trong bối cảnh mạng xã hội phủ sóng mọi ngóc ngách đời sống, người ta đã quen với cảnh hải sản, trái cây, nông sản vùng cao hay mỹ phẩm được rao bán trực tiếp trên TikTok. Nhưng có một mặt hàng tưởng chừng chỉ tồn tại trong không gian tâm linh, gắn với những dịp rất riêng, hiếm ai nghĩ có thể “lên sóng” bán online đó là vàng mã. Thế nhưng tại làng nghề truyền thống Song Hồ (Thuận Thành, Bắc Ninh), được xem là thủ phủ vàng mã miền Bắc, chàng trai 9X Đức Quang đang từng ngày chứng minh đó là việc hoàn toàn khả thi.
 |
| Chàng trai 9X mong muốn là người hiện thực hoá ước mơ còn dang dở của chân linh |
Sau khi tốt nghiệp, Quang từng lựa chọn theo đuổi thương mại điện tử thay vì tiếp quản xưởng vàng mã rộng 20.000 mét vuông của gia đình. Tuy nhiên, bước ngoặt đại dịch Covid-19 cùng bài toán đầu ra cho làng nghề đã thúc đẩy anh rời phố về quê vào năm 2021. Với quyết tâm không để xưởng sản xuất 30 năm tuổi rơi vào cảnh chật vật, Quang bắt đầu hành trình đưa sản phẩm truyền thống lên không gian số. Quang nhanh chóng xây dựng kênh TikTok nhưng sớm đối mặt với thực tế phũ phàng: những video về vàng mã liên tục bị người dùng “ngó lơ". Nhận ra sự khác biệt của mặt hàng đặc thù, anh thay đổi chiến lược từ rao bán thuần túy sang kể chuyện di sản. Thay vì phô diễn giá trị vật chất, Quang tiếp cận khách hàng bằng góc nhìn văn hóa, biến những mô hình giấy thành cầu nối tâm linh bền bỉ của người Việt. Cách làm sáng tạo này không chỉ giúp xưởng vượt qua khó khăn mà còn mở ra hướng đi mới cho dòng sản phẩm vốn được coi là khó lên sàn trực tuyến.
Hiện nay, kênh TikTok “Quang vàng mã” sở hữu gần 60 nghìn người theo dõi và hơn 2,5 triệu lượt thích. Nhiều video đạt hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem. Song song với sản xuất, Quang trực tiếp phụ trách giới thiệu sản phẩm, làm nội dung, vận chuyển. Cao điểm vào tháng Chạp, tháng Giêng, tháng Bảy, anh gần như không có ngày nghỉ.
 |
| Kênh TikTok “triệu like” của anh chàng có nội dung hấp dẫn và rất bắt trend |
Theo định hướng kinh doanh của Quang, vàng mã không được tiếp cận như một mặt hàng tiêu dùng đại trà, mà được đặt trong đúng bản chất kinh tế của nó: một sản phẩm văn hóa tâm linh có nhu cầu thấp, mang tính thời vụ cao và chu kỳ mua không thường xuyên. Từ cách nhìn này, Quang không chạy theo chiến lược mở rộng điểm bán hay bán lẻ số lượng lớn, mà tập trung vào tối ưu sản xuất và phân phối, lấy xưởng gia đình làm trung tâm. Thay vì đầu tư mạnh vào mặt bằng hay chuỗi cửa hàng, anh dồn nguồn lực cho khâu tạo giá trị cốt lõi là sản xuất, cải tiến mẫu mã và đảm bảo năng lực đáp ứng đơn hàng theo mùa cao điểm.
Đức Quang cũng tách bạch rõ giữa kênh tạo nhu cầu và kênh chốt doanh thu. Các nền tảng mạng xã hội, đặc biệt là TikTok, không được sử dụng như một sàn bán hàng trực tiếp mà đóng vai trò kênh truyền thông và xây dựng nhận thức thị trường. Nội dung xoay quanh sản phẩm, quy trình, câu chuyện văn hóa giúp hình thành niềm tin dài hạn, trong khi doanh thu thực tế đến từ các đơn đặt hàng theo dịp, đơn sỉ và đơn đặt riêng. Cách làm này giúp giảm chi phí quảng cáo trả phí, tránh phụ thuộc vào thuật toán và phù hợp với đặc thù của một sản phẩm không phát sinh nhu cầu tức thời.
Ở khâu vận hành, mô hình của Quang tận dụng tối đa lợi thế lao động thủ công tại làng nghề. Sản lượng không được đẩy lên bằng máy móc mà bằng việc mở rộng quy mô nhân công theo mùa, nhờ đó chi phí cố định được giữ ở mức thấp. Logistics, dù cồng kềnh, được chuyển phần lớn chi phí sang người mua, giúp biên lợi nhuận không bị bào mòn. Không dừng lại ở thị trường trong nước, Quang đang ấp ủ kế hoạch đưa vàng mã ra nước ngoài, phục vụ cộng đồng người Việt tại Mỹ, Canada… Dù còn nhiều rào cản về logistics và kênh phân phối, anh tin rằng văn hóa sẽ không bao giờ mất đi, chỉ cần được kể lại theo cách phù hợp với thời đại.
 |
| Rất nhiều sản phẩm với mẫu mã đa dạng, độc đáo được trưng bày tại cửa hàng của Quang |
Câu chuyện của Đức Quang không chỉ là hành trình bán vàng mã trên TikTok, mà là minh chứng cho việc khi người trẻ đủ kiên nhẫn, hiểu nghề và sáng tạo, những sản phẩm truyền thống hoàn toàn có thể tìm được chỗ đứng vững vàng trong thị trường đầy biến động.
Vàng mã không chỉ là sản phẩm, mà là món quà tinh thần đầy ý nghĩa
Trong tư duy của Quang, mỗi sản phẩm vàng mã là một món quà mà người sống gửi tới người đã khuất như một cách tưởng nhớ, an ủi và nối dài tình cảm. Chính cách nhìn độc đáo ấy giúp anh tìm được tiếng nói riêng trên mạng xã hội. Các video của Quang không cầu kỳ kỹ xảo, anh xuất hiện với giọng nói chân thật, kể về từng sản phẩm, từng câu chuyện phía sau mỗi đơn hàng. Mỗi đơn đặt hàng theo yêu cầu là một câu chuyện khiến Quang không thể quên: ngôi nhà gửi gắm ký ức gia đình, cây gậy golf người con đặt làm cho người cha đã khuất, hay món đồ sơ sinh đặt cho một đứa trẻ chưa kịp chào đời. “Mình chỉ nghĩ là phải làm thật chỉn chu, vì phía sau đó là rất nhiều cảm xúc”, Quang nói.
 |
| Đức Quang đã có nhiều nỗ lực trong hành trình giữ gìn và phát triển nghề truyền thống |
Chia sẻ về điều kiện tiên quyết để người trẻ kế nghiệp và phát triển sản phẩm truyền thống, anh Quang tâm sự: “Đó là một cuộc đua đường dài. Không phải ai chạy nhanh nhất sẽ chiến thắng, mà người nào kiên trì đến cuối cùng sẽ gặt hái được thành công. Trong thời đại mạng xã hội, nơi hôm nay thấy tốt, ngày mai lại có cái tốt hơn, người trẻ cần xác định rõ điểm hạnh phúc của mình ở đâu, mong muốn của mình đến mức nào và cần nỗ lực hết mình để đạt được mong ước”.
Hành trình của Đức Quang cho thấy việc làm mới truyền thống không có nghĩa là phá bỏ cái cũ, mà là hiểu sâu bản chất của nó, rồi dùng tư duy hiện đại sáng tạo nên cái mới. Và đôi khi, chính những ngành nghề tưởng chừng “lạc hậu” lại mở ra những con đường tiềm năng cho người trẻ dám đi chậm, đi sâu và đi đến cùng để tìm kiếm thành công.
Phương Nga
