Tại Bát Tràng, làng gốm hơn 700 năm tuổi nép mình bên bờ sông Hồng, những nghệ nhân giàu kinh nghiệm cùng lớp trẻ đam mê sáng tạo đang ngày đêm miệt mài thả những sản phẩm gốm mang cái hồn mới vào dòng chảy hội nhập hôm nay. Bằng tình yêu nghề, tư duy đổi mới kỹ thuật men, mẫu mã và mở rộng trải nghiệm văn hóa cho du khách gần xa, người dân nơi đây đã góp phần đưa vẻ đẹp vừa tinh xảo vừa mộc mạc của gốm Việt chạm tới trái tim bạn bè quốc tế, như một nhịp cầu nối giữa truyền thống văn hóa dân tộc với tinh hoa văn hóa nhân loại.
Nếu nghề gốm là linh hồn của đất Việt, thì Bát Tràng chính là nơi ngọn lửa ấy được truyền giữ qua bao thế hệ và thắp sáng trong nhịp sống của thời đại ngày nay. Từ những sản phẩm thủ công truyền thống như chum, vại, bình, lọ…, người dân nơi đây đã không ngừng đổi mới và sáng tạo để thích ứng với nhu cầu thị trường và thị hiếu thẩm mỹ đương đại. Bà Nguyễn Thị Lâm, một người con sinh ra và lớn lên ở Bát Tràng, chính là nhân chứng sống cho hành trình chuyển mình mạnh mẽ của làng nghề gốm hơn 700 năm tuổi này.
Trong những năm gần đây, Bát Tràng đã không ngừng cải tiến về kỹ thuật cũng như mẫu mã sản phẩm, đặc biệt là phát triển công nghệ men gốm, yếu tố được xem như “linh hồn” của mỗi tác phẩm. Bà Lâm chia sẻ: “Làng gốm Bát Tràng gần đây có nhiều đổi mới ở màu men, rất nhiều màu men đa hệ, men lam, men rạn, men kết tinh, rồi bây giờ là men hỏa biến… Nung trong một chuyến lò hỏa biến thì không cái nào giống cái nào cả, nó rất đẹp ở điểm đó”. Chính sự sáng tạo ấy đã giúp các nghệ nhân Bát Tràng tạo ra những sản phẩm độc bản, mang đậm dấu ấn thẩm mỹ và kỹ thuật riêng biệt, khẳng định vị thế cạnh tranh của gốm Việt trong và ngoài nước.
 |
| Bộ sưu tập gốm được trưng bày tại Bảo tàng gốm Bát Tràng |
Không chỉ dừng lại ở đổi mới sản phẩm, người dân Bát Tràng còn chú trọng phát triển trải nghiệm văn hóa, biến làng nghề trở thành điểm đến hấp dẫn với du khách quốc tế. Bà Lâm phấn khởi: “Khách nước ngoài họ rất thích thử trải nghiệm làm gốm, vuốt gốm, tô vẽ gốm để mang được những sản phẩm về quê”, du khách dường như đã cảm nhận được phần nào tình yêu nghề và sự mến khách của con người nơi đây. Bên cạnh đó, các hoạt động lễ hội, hội chợ thường niên cũng góp phần lan tỏa những giá trị tinh thần tích cực của làng nghề. Đối với bà Lâm, những đổi mới ấy không chỉ là nỗ lực thích ứng với thời đại, mà còn thể hiện khát vọng bền bỉ của người Bát Tràng trong việc gìn giữ và phát huy tinh hoa truyền thống.
Hiện nay, nghề gốm Bát Tràng còn được làm mới và quảng bá rộng rãi thông qua các chương trình truyền hình như “Về quê”, “Việt Nam quê hương tôi”, ... cùng hàng loạt các phóng sự, video thịnh hành trên các nền tảng mạng xã hội cũng như vô số tour du lịch trải nghiệm. Những hình thức truyền thông ấy đã góp phần lan tỏa hình ảnh làng nghề đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, những người đang tiếp nối tình yêu đất, lửa và men gốm bằng những cách rất riêng. Không chỉ vậy, các nghệ nhân trẻ còn mạnh dạn ứng dụng công nghệ tiên tiến kết hợp với thiết kế mẫu mã đa dạng nhằm tạo nên những sản phẩm gốm mang hơi thở hiện đại nhưng vẫn giữ được linh hồn truyền thống. Qua đó, làng gốm Bát Tràng đã trở thành cái nôi của sự giao thoa giữa di sản và sáng tạo, khẳng định sức sống bền bỉ của một làng nghề luôn mang theo hơi thở dân tộc trong chuyển động không ngừng của dòng chảy hội nhập toàn cầu.
Với nhiều du khách quốc tế, Bát Tràng không chỉ là điểm đến du lịch văn hóa mà còn là nơi khơi gợi sự kết nối giữa truyền thống và cảm hứng sáng tạo. Cặp đôi du khách đến từ Brazil đã chia sẻ rằng, họ biết đến Bát Tràng qua người thân sống tại Hà Nội và lập tức bị cuốn hút bởi nét đặc trưng của làng nghề này: “Chị gái tôi sống ở Hà Nội và đã gợi ý chúng tôi đến Bát Tràng. Chúng tôi ghé thăm bảo tàng, và vì tôi từng làm gốm ở Brazil nên rất muốn tận mắt xem nơi này” (My sister lives here in Hanoi and she recommended we come to Bat Trang. We went to see the museum and I made pottery in Brazil so I wanted to see).
Khi được hỏi về sự khác biệt giữa gốm Bát Tràng và gốm truyền thống ở Brazil, họ cho rằng điểm đặc sắc của Bát Tràng nằm ở chiều sâu văn hóa và tính thẩm mỹ cao: “Gốm ở đây có truyền thống lâu đời hơn, nhiều chi tiết hơn; còn ở Brazil, gốm chủ yếu được dùng như một công cụ. Ở đây nhiều sản phẩm được làm để trang trí” (The pottery here has an older tradition with more details, and in Brazil the original pottery is used more as a tool. Here, a lot of pieces are for decorating).
Điều khiến họ ấn tượng nhất là kỹ thuật men ngầm đặc trưng của Bát Tràng: “Tôi rất thích kỹ thuật men ngầm, nó thật rực rỡ và lấp lánh” (I really like the underglaze, I think it is very colorful and shining). Theo họ, chính sự tinh tế trong từng lớp men và hoa văn đã tạo nên bản sắc riêng cho gốm Việt Nam, khiến mỗi sản phẩm không chỉ là đồ vật mà còn là tác phẩm nghệ thuật chứa đựng linh hồn của văn hóa. Khi được nhóm phóng viên hỏi liệu có thể giới thiệu Bát Tràng cho bạn bè hay không, cả hai du khách đều thân thiện mỉm cười: “Chắc chắn rồi, tôi nghĩ họ sẽ yêu nơi này giống như tôi vậy” (Of course, I think they will love it as much as I love it). Câu nói giản dị nhưng chân thành ấy đã phần nào phản ánh thật rõ ràng sức hấp dẫn của Bát Tràng, một điểm đến mà giá trị văn hóa và nghệ thuật vượt qua mọi rào cản của ngôn ngữ.
 |
| Cặp đôi du khách người Brazil bày tỏ niềm yêu thích đặc biệt đối với gốm Bát Tràng |
Trong số những người đang ngày đêm gìn giữ và phát huy tinh hoa của làng nghề, nhóm phóng viên đã có cơ hội được trò chuyện cùng nghệ nhân Cao Duy Phương - một trong những nghệ nhân trẻ đại diện cho thế hệ mới của gốm sứ Bát Tràng. Xuất phát điểm là nghề buôn bán gốm, anh dần dần bị chinh phục bởi chính vẻ đẹp và giá trị tinh thần mà mỗi sản phẩm gốm sứ mang lại. Từ đó, anh Phương quyết định bước vào con đường sản xuất gốm sứ, tự tay tham gia vào quá trình “biến đất thành hình” - hành trình đòi hỏi sự tìm tòi, thử nghiệm và đam mê không ngừng nhằm tạo ra những sản phẩm mang giá trị bền vững cả về vật chất lẫn tinh thần.
 |
| Nghệ nhân Cao Duy Phương bên bộ sưu tập gốm mới |
Với anh Phương, gốm sứ không chỉ là sản phẩm vật chất mà là một hình thức sáng tạo nghệ thuật, nơi con người “thổi hồn vào đất, thổi hồn vào lửa” để sinh ra những tác phẩm chứa đựng tinh thần Bát Tràng. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, người thợ làm gốm như anh luôn ý thức được sự đổi mới là điều tất yếu đối với một nghề truyền thống nằm trong vòng xoáy hội nhập để cho ra những bài men mới, những họa tiết sáng tạo và tinh tế hơn. Anh Cao Duy Phương cho rằng, mỗi nghệ nhân đều phải học hỏi từ khắp nơi trên thế giới, nghiên cứu và vận dụng sự sáng tạo nghệ thuật cá nhân để cho ra những bài men mới đi cùng những họa tiết độc bản, tinh xảo hơn. Song, anh cũng khẳng định rằng: “Cốt lõi vẫn phải xuất phát từ những giá trị ông cha để lại.” Muốn gốm Bát Tràng vươn ra thế giới, bản thân mỗi người nghệ nhân cần “tâm huyết với nghề, kiên nhẫn, kiên trì và có tình yêu nghề mới có thể phát triển sâu xa được.” Mỗi sản phẩm xuất khẩu phải được “trau chuốt, kỹ lưỡng để khách hàng thế giới cảm nhận được tinh thần và cái hồn mà người Bát Tràng gửi gắm.”
 |
| Bài men kim sa mà anh Cao Duy Phương tâm đắc |
Trong bức tranh chung của các làng nghề gốm truyền thống thế giới, Bát Tràng không chỉ là biểu tượng của Việt Nam mà còn là đại diện tiêu biểu cho tinh thần sáng tạo và bản sắc văn hóa Á Đông. Nếu gốm Arita (Nhật Bản) nổi tiếng với sự tinh xảo hay Cảnh Đức Trấn (Trung Quốc) được tôn vinh là “kinh đô của sứ”, thì Bát Tràng lại chinh phục thế giới bằng sự hòa quyện giữa giá trị truyền thống và sức sống đương đại. Điểm đặc biệt của gốm Bát Tràng nằm ở “chất hồn” Việt mộc mạc mà tinh tế, dân dã nhưng giàu chiều sâu văn hóa thổi vào từng sản phẩm, giúp làng nghề sánh vai cùng bạn bè quốc tế mà vẫn giữ bản sắc riêng không thể pha lẫn. Trong khi nhiều làng gốm khác đang đối diện nguy cơ mai một, Bát Tràng vẫn chứng minh sức sống bền bỉ khi vừa bảo tồn di sản, vừa đổi mới qua các sản phẩm vừa hiện đại, thân thiện môi trường, vừa đáp ứng thị hiếu toàn cầu.
Nhen nhóm từ những lò gốm đỏ lửa bên bờ sông Hồng, Bát Tràng đã đi qua hơn bảy thế kỷ thăng trầm của lịch sử, để hôm nay vẫn bền bỉ tỏa sáng trong dòng chảy hội nhập quốc tế. Hơn cả một làng nghề, Bát Tràng còn là “đại sứ văn hóa” góp phần lan tỏa hình ảnh của một Việt Nam năng động, sáng tạo và cởi mở, là kết tinh của tình yêu lao động, của tinh thần nhân văn và khát vọng hội nhập của người Việt trong thời đại mới. Ở nơi ấy, con người không chỉ kể lại hành trình của gốm, mà còn nói về hành trình vươn xa khắp năm châu của tinh hoa bản sắc Việt.
Từ thuở con người biết nặn đất và nhóm lửa, nghề gốm đã hiện diện trong đời sống người Việt như một phần không thể tách rời của nền văn minh lúa nước. Những mảnh gốm tìm thấy ở Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun… là chứng tích cho kỹ nghệ tinh xảo của cha ông từ hàng nghìn năm trước. Qua các triều đại Lý - Trần - Lê, nghề gốm không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt mà còn trở thành nghệ thuật mang đậm hồn cốt dân tộc. Mỗi chiếc bình, chiếc chén là một câu chuyện văn hóa - nơi bàn tay người thợ gửi gắm tâm hồn, tín ngưỡng và thẩm mỹ dân gian. Dù trải qua bao thăng trầm, ngọn lửa trong những lò gốm vẫn cháy đều, tiếp nối niềm say mê với đất, với lửa, với nghề. Ngày nay, giữa nhịp sống hiện đại, gốm Việt không chỉ là di sản mà còn là nguồn cảm hứng sáng tạo, là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống trong hành trình hội nhập.
Lưu Ly, Thúy Nga, Phương Nhi
BESTFACE RECORDS
🏆 Bảng xếp hạng BESTFACE RECORDS độc quyền GHI NHẬN và XẾP HẠNG THÀNH TÍCH CÁ NHÂN.
